Oleh: Mohd Azis Abdullah

 

Penggunaan Kecerdasan Buatan (AI) di Universiti Awam (UA) kini bukan lagi sekadar projek percubaan, sebaliknya telah menjadi sebahagian daripada operasi harian. Daripada sistem saringan kemasukan pelajar sehinggalah kepada alat bantuan penyelidikan, AI menawarkan pelbagai kelebihan kepada dunia akademik.

Namun, kebergantungan kepada teknologi ini turut membawa risiko baharu. Di sinilah Tadbir Urus AI (AI Governance) memainkan peranan yang sangat penting. Fungsi Audit Dalam di Universiti Awam (UA) kini perlu bertindak sebagai penasihat strategik untuk memastikan AI digunakan secara selamat, beretika dan mematuhi peraturan.

Berikut adalah empat fokus utama Audit Dalam dalam menilai sistem AI di universiti:

 

1. Menjamin Integriti Data (Prinsip "Sampah Masuk, Sampah Keluar")

Keberkesanan sistem AI amat bergantung pada kualiti data yang diterima. Jika data yang digunakan untuk melatih sistem tersebut tidak tepat atau tidak lengkap, keputusan yang dihasilkan juga pasti akan tersasar. Contohnya, jika sistem peramalan prestasi pelajar menggunakan rekod yang mengandungi ralat, maka bantuan atau tindakan susulan pihak universiti tidak akan berkesan.

Peranan Audit Dalam: Juruaudit perlu menyemak pengurusan data (data governance) universiti. Ini termasuk memastikan data dikumpul dengan betul, disimpan dengan selamat dan bebas daripada sebarang manipulasi sebelum diproses oleh sistem AI.

 

2. Menangani Isu Kecenderungan Algoritma (Model Bias)

Sebagai institusi yang mementingkan keadilan, UA perlu memastikan keputusan AI tidak berat sebelah. Kadangkala, sistem AI boleh "mempelajari" diskriminasi daripada rekod lama. Sebagai contoh, sistem saringan biasiswa secara automatik mungkin secara tidak sengaja menolak calon dari latar belakang atau kawasan tertentu hanya kerana corak data pada masa lalu.

Peranan Audit Dalam: Juruaudit harus menilai sama ada sistem AI yang digunakan bersifat telus mengenai cara ia membuat keputusan. Audit juga perlu memastikan pihak universiti menjalankan ujian berkala untuk mengesan dan membetulkan sebarang unsur berat sebelah (bias) bagi menjamin keadilan.

 

3. Melindungi Harta Intelek dan Mencegah Plagiat

Dalam dunia akademik, keaslian hasil kerja dan harta intelek adalah aset yang paling bernilai. Penggunaan alat AI Generatif diluar persekitaran digital rasmi Universiti (aplikasi AI pihak ketiga yang tidak dilanggan Universiti) oleh staf dan pelajar membawa risiko kebocoran data operasi, kewangan, pengajaran dan penyelidikan.

Peranan Audit Dalam: Juruaudit perlu memastikan universiti mempunyai polisi yang jelas dan terkini tentang penggunaan AI dalam pengurusan operasi, pengajaran dan penyelidikan.

 

4. Memastikan Pematuhan Privasi dan Perlindungan Data

Universiti menyimpan jumlah data peribadi yang sangat besar merangkumi rekod akademik pelajar, data kewangan dan maklumat kakitangan. Penggunaan AI untuk memproses maklumat berskala besar ini berisiko melanggar undang-undang privasi seperti Akta Perlindungan Data Peribadi (PDPA) jika tidak diurus dengan teliti.

Peranan Audit Dalam: Juruaudit perlu memastikan sistem AI direka dengan mengambil kira perlindungan privasi sejak dari awal (privacy by design). Ini termasuk memastikan data peribadi dikaburkan (anonymized) dengan betul sebelum digunakan oleh AI dan persetujuan pemilik data diperoleh secara sah.

 

Kesimpulan

Era automasi mendesak fungsi Audit Dalam untuk beralih daripada kaedah pengauditan tradisional kepada pendekatan yang lebih proaktif. Dengan menilai Tadbir Urus AI secara menyeluruh, Audit Dalam bukan sahaja melindungi universiti daripada risiko kewangan, perundangan dan reputasi, malah memastikan teknologi AI memacu kecemerlangan akademik negara dengan cara yang selamat dan berintegriti.

Sumber Rujukan:

• The Institute of Internal Auditors (IIA). (2024). Global Internal Audit Standards (GIAS).
• International Organization for Standardization. (2023). ISO/IEC 42001: Information Technology - Artificial Intelligence Management System.
• Akta Perlindungan Data Peribadi 2010 (Akta 709), Malaysia.
• Educause. (2024). AI Governance and Risk Management in Higher Education

Tarikh Input: 29/06/2026 | Kemaskini: 29/06/2026 | muhammad.isam